Wzmożone i obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt: objawy, prężenie i kiedy do fizjoterapeuty

Napięcie mięśniowe to stan „gotowości” mięśni dziecka, także wtedy, gdy leży spokojnie. Niemowlę ze wzmożonym napięciem często się pręży, odgina głowę do tyłu, wygina w łuk i trudno je ukoić. Niemowlę z obniżonym napięciem jest wiotkie, słabo trzyma głowę i mało się rusza. Prężenie przy płaczu czy karmieniu zdarza się każdemu dziecku. Gdy jednak objawy powtarzają się także w spokoju albo zostają po 3. miesiącu, pokaż dziecko fizjoterapeucie.

Autorka: mgr Hanna Wołowicz, fizjoterapeutka dziecięca, terapeutka NDT-Bobath

Czym jest napięcie mięśniowe?

Mięśnie niemowlęcia nie są całkiem rozluźnione nawet we śnie. Mają napięcie spoczynkowe, dzięki któremu ciało jest gotowe do ruchu i utrzymania pozycji. Fizjoterapeuta ocenia je, patrząc, jak dziecko się układa i porusza, oraz sprawdzając opór mięśni, gdy delikatnie zgina i prostuje rączkę czy nóżkę.

U noworodka napięcie wygląda inaczej niż u starszego niemowlęcia: rączki i nóżki są zgięte, piąstki często zaciśnięte. Z miesiąca na miesiąc ruchy stają się płynniejsze i bardziej celowe. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy napięcie jest za duże albo za małe jak na wiek dziecka i utrudnia mu kolejne etapy rozwoju.

Jak odróżnić wzmożone napięcie od obniżonego?

	Wzmożone	Obniżone	Typowo ok. 3.–4. miesiąca
Ułożenie	pręży się, odgina głowę i tułów, wygina w łuk	leży „rozlane”, nóżki rozłożone jak u żabki	swobodne, zmienne, głowa pośrodku
Rączki	piąstki zaciśnięte po 3. miesiącu, ręce ściągnięte do tyłu	opadają, mało sięgania	dłonie otwarte, łączy je nad klatką piersiową
Nóżki	sztywne, wyprostowane albo skrzyżowane	wiotkie, mało kopania	energiczne kopanie na zmianę
Głowa	odchylona do tyłu, trudno przygiąć brodę	opada przy podciąganiu	trzyma ją, podpierając się na przedramionach
Pielęgnacja	trudno ubrać, przewinąć, posadzić w foteliku	„przelewa się przez ręce”	bez większych trudności
Zachowanie	niespokojne, płaczliwe, płytki sen	spokojne, senne, mało aktywne	ciekawe świata w czasie czuwania
Karmienie	pręży się przy piersi, szybko się złości	słabo ssie, męczy się, je bardzo długo	ssie sprawnie

Napięcie bywa też nierówne, np. wzmożone w rączkach i nóżkach, a obniżone w tułowiu. Dlatego ocenę zostaw specjaliście, a tabelę traktuj jako wskazówkę.

Niemowlę pręży się i wygina w łuk: norma czy sygnał?

To jeden z najczęstszych powodów wizyty u fizjoterapeuty i często okazuje się niegroźny.

Prężenie zwykle jest normalne, gdy pojawia się przy płaczu, złości, głodzie albo przy robieniu kupy, gdy dziecko przeciąga się po śnie lub zmienia pozycję, a poza tym rusza się swobodnie i jest spokojne.

Na konsultację umów się, gdy dziecko:

• często odgina głowę i wygina się w łuk również wtedy, gdy nic się nie dzieje,
• ucieka z rąk do tyłu, przez co trudno je przytulić,
• pręży się przy każdym karmieniu i przez to źle je,
• ma przy tym zaciśnięte piąstki, skrzyżowane nóżki albo ulubioną stronę ułożenia,
• pręży się tak samo lub mocniej po skończeniu 3 miesięcy.

Prężenie przy karmieniu

Przyczyną może być za szybki wypływ mleka, połykanie powietrza albo refluks. Często jednak chodzi o wzmożone napięcie: dziecku trudno utrzymać zgięcie ciała, które ułatwia ssanie. Podpowiedzią jest to, czy dziecko pręży się również poza karmieniem. Jeśli tak, przyczyny szukaj raczej w napięciu mięśni niż w samym jedzeniu. Szerzej piszemy o tym w artykule o karmieniu a napięciu mięśniowym.

Skąd się bierze nieprawidłowe napięcie?

U wielu dzieci wynika z niedojrzałości układu nerwowego, zwłaszcza u wcześniaków, i z czasem się wyrównuje. Znaczenie mają też przebieg ciąży i porodu (niedotlenienie, poród zabiegowy, ciężka żółtaczka, infekcje), a prężenie potrafią nasilać nadmiar bodźców i nawyki pielęgnacyjne. Rzadziej przyczyną jest choroba neurologiczna, genetyczna lub metaboliczna. Dlatego utrwalone albo nasilające się zaburzenia napięcia powinien ocenić także lekarz.

Czym grozi nieleczone napięcie?

Utrwalone zaburzenia napięcia mogą opóźniać podpieranie, obracanie, siadanie i raczkowanie, sprzyjać asymetrii i spłaszczeniu główki (więcej w artykule o asymetrii u niemowlaka), utrudniać karmienie i sen. Czasem nieprawidłowe napięcie jest pierwszym sygnałem poważniejszego problemu neurologicznego. Wczesna ocena pozwala go wykluczyć albo zacząć terapię w okresie, gdy mózg dziecka uczy się najszybciej.

Jak pomóc dziecku w domu?

Najwięcej daje codzienna pielęgnacja. W metodzie NDT-Bobath uczymy rodziców noszenia, podnoszenia i przewijania, które pomagają dziecku się rozluźnić.

1. Noś dziecko w lekkim zgięciu: nóżki i rączki z przodu, broda lekko przy klatce, plecy zaokrąglone. Przy wzmożonym napięciu unikaj noszenia przodem do świata z wyprostowanymi plecami.
2. Podnoś przez bok: najpierw obróć dziecko na bok, dopiero potem unieś. Nie podciągaj go za rączki ani prosto pod pachami (szczegóły w artykule jak podnosić i nosić noworodka).
3. Ogranicz bodźce: spokojne tempo, cichszy dom, przyciemnione światło przed snem.
4. Zmieniaj dziecku pozycje w ciągu dnia i dawaj mu czas na brzuchu, gdy nie śpi.
5. Leżaczki, bujaczki i skoczki ogranicz do minimum, bo dziecko łatwo się w nich pręży.

Dzieci ze wzmożonym napięciem często śpią płytko i budzą się z płaczem, a dzieci z obniżonym bywają bardzo senne. Niezależnie od napięcia dziecko zawsze śpi na plecach, bez poduszek i klinów.

Z naszej praktyki

Fizjoterapeuta czy neurolog?

Z objawami z tabeli, częstym prężeniem albo ulubioną stroną ułożenia zacznij od fizjoterapeuty. Fizjoterapeuta i lekarz często współpracują i zdarza się, że to fizjoterapeuta jako pierwszy kieruje dziecko do neurologa.

Pilnie do pediatry lub neurologa, gdy dziecko:

• traci umiejętności, które już miało,
• ma drgawki, sztywnieje albo „odpływa”,
• jedną stroną ciała rusza się wyraźnie słabiej,
• słabo ssie, jest apatyczne albo nie nawiązuje kontaktu wzrokowego,
• płacze bardzo wysoko lub jękliwie.

Jak pracuje NDT-Bobath?

Terapeuta prowadzi ruch dziecka tak, żeby mogło poczuć, jak wygląda prawidłowe obracanie, podpieranie czy sięganie, a dziecko bierze w tym czynny udział, zwykle w zabawie. Dużą część wizyty zajmuje nauka rodziców, bo to oni kilkadziesiąt razy dziennie noszą, przewijają i karmią dziecko. Porównanie z metodą Vojty znajdziesz w artykule NDT-Bobath czy Vojta.

Jak pomagamy w MoveKid

Napięcie mięśniowe najlepiej ocenia się, gdy dziecko jest spokojne, a w domu zwykle jest spokojniejsze niż w gabinecie. Dlatego chętnie przyjeżdżamy do rodzin w Gnieźnie, Trzemesznie, Witkowie i okolicach, w jednej cenie dla całego obszaru. Przy okazji widzimy, jak dziecko jest noszone i układane na co dzień. Gabinet przy ul. Pocztowej 9 w Gnieźnie też jest do Waszej dyspozycji. Pierwsza wizyta trwa 60 minut i kończy się zaleceniami na piśmie. do ustalenia

Więcej o metodzie NDT-Bobath i wizytach domowych. Umów wizytę na stronie kontakt: najszybciej przez SMS.

Najczęstsze pytania

Kiedy znika wzmożone napięcie u niemowlaka?

Nie ma jednego terminu. U części dzieci napięcie wyrównuje się w kilka tygodni po zmianie pielęgnacji, u innych terapia trwa kilka miesięcy.

Czy leżaczek i nosidełko szkodzą przy wzmożonym napięciu?

Krótko nie zaszkodzą. Długie godziny w leżaczku albo noszenie przodem do świata z wyprostowanymi plecami utrwalają jednak prężenie. Lepsze są pozycje w lekkim zgięciu i zabawa na podłodze.

Czy potrzebne jest skierowanie do neurologa?

Na prywatną wizytę u neurologa nie. Na NFZ skierowanie wystawia pediatra. Do fizjoterapeuty w MoveKid też przychodzisz bez skierowania.

---

Źródła

1. Novak I i wsp. Early, Accurate Diagnosis and Early Intervention in Cerebral Palsy: Advances in Diagnosis and Treatment. JAMA Pediatrics, 2017.
2. Romeo DM i wsp. Use of the Hammersmith Infant Neurological Examination in infants with cerebral palsy: a critical review of the literature. Developmental Medicine & Child Neurology, 2016.
3. WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO Motor Development Study. Acta Paediatrica, 2006.
4. Moon RY i wsp. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations. Pediatrics, 2022.